Министерство образования РС(Я) Таттинское УУО МБДОУ детский сад “Теремок”

Проект: «Куолу» күрэс оҕо хомоҕой тылын сайыннарыыга оруола

Старший воспитатель МБДОУ “Теремок”

с. Дэбдиргэ Таттинский улус

Аргунова Мария Ивановна

 2019 г.

    Төрөөбүт тылынан саҥарыы, кинини иҥэринии оҕо төрөөбүт-үөскээбит дьиэтиттэн-уотуттан,ийэ-аҕа иитиититтэн бэриллэр уонна оскуолаҕа киириэн иннинээҕи оҕо тэрилтэтигэр,оскуолаҕа салҕанар. Төрөөбүт тылынан үөрэтии,киниэхэ уһуйуу оҕо билии-көрүү, өй-санаа, сиэр-майгы өттүнэн сайдыытыгар,норуотун үгэстэрин, культуратын баһылыырыгар сүдү күүс буолар.

   Биһиги  Игидэйдээҕи “Теремок” оҕо саада 2014 сылтан  улуустааҕы  оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕолорго «Куолу» күрэһи тэрийэн ыытабыт. Куолу ыытыллар сыалынан оҕону кыра сааһыттан төрөөбүт тылын билэр, бэйэтин санаатын хомоҕойдук, дьону –сэргэни итэҕэтэр гына этэ үөрэнэригэр уһуйуу буолар. Күрэскэ сылын аайы улуус оҕо уһуйааннарыттан  6-7 саастаах оҕолор кэлэн  үс түһүмэххэ илин-кэлин түсүһэллэр ,ол курдук бастакы түһүмэххэ оҕо  ойуунан остуоруйа ис хоhоонун арыйан кэпсиир, иккис түһүмэххэсомоҕо домоҕу быһааран, этии оҥоролор,  үһүс түһүмэххэ эргэрбит билигин сэдэхтик туттуллар тыллары быһаараллар уонна ону туһанан этии оҥороллор. Кэтээн көрдөххө оҕолор остуоруйаны хомоҕойдук кэпсииллэр, ис хоһоонун истээччигэ тириэрдэр гына. Онтон сомоҕо домохтору, эргэрбит тыллары быһаарарга ыарырҕаталлар эрээри чугаһатан,майгыннатан толкуйдаан таһаарар оҕолор үгүстэрэ үөрдэр. Бу тыллары барытын программаҕа киирбит остуоруйалартан ылбытым, сорох сомоҕо домохтору, эргэрбит тыллары тыа ыаллара билигин даҕаны тутталлар. Иитээччилэр төрөппүттэри кытары бииргэ ситимнээхтик үлэлээтэхтэринэ оҕолор төһө баҕарар ити тыллары туттары сатыыллара саарбаҕа суох. Оҕолору олус гаджекка олоппоко, күннээҕи түбүк быыһыгар остуоруйалаһан,таабырыннаһан төрөөбүт тыл эгэлгэтин иҥэринэллэригэр кыһаллаллара наадалаах.

     Бырайыак төрүөтэ: Билиҥҥи кэмҥэ оҕолор билиилэрэ кэҥээтэ, информацияны ылаллара улаатта,ол эрээри, оҕо ылбыт билиитинэн эрэ муҥурданар буоллаҕына сайдыыта атахтанар, омук быһыытынан уратытын билбэт буолар, олоҕу көрүүтэ татымырар. Саха оҕото бэйэтин омугун уратытын, кини историятын, культуратын билэр киһи буолара билиҥҥи кэмҥэ саамай наадалаах. Онон, бэйэтин санаатын кыра эрдэҕиттэн этэр, омугун аналын билэр оҕону иитии-билиҥҥи олох ирдэбилэ. Ол иһин оҕо аһыллар, сайдар усулуобуйатын тэрийии олус наадалаах. Оннук усулуобуйаны тэрийигэ «Куолу» күрэс табыгастаах диэн санааттан бу бырайыак оҥоһулунна.

Сыала:

— төрөөбүт тылга тапталы иңэрии;

— санааны сааhылаан этэргэ, тыл культуратыгар уhуйуу.

Соруктара:

саха остуоруйаларын, сомоҕо домохтору, эргэрбит тылларыпрограммаҕа киирбит айымньылартан наардааһын, ырытыы;

— оҕолор бэйэлэрин санааларын дьону-сэргэни итэҕэтэр гына, төрөөбүт тылларынан хомоҕойдук этэ үөрэнэллэригэр эйгэни тэрийии;

Бырайыак сүнньүнэн ыытыллар үлэ көрүҥнэрэ:

  1.  Саха  остуоруйаларын билиһиннэрии: оҕо сатаан истэр,кэрэхсиир сатабылларын сайыннарыы ,сатаан кэпсиир ,сэһэргиир буоларга уһуйуу;
  2. төрөппүттэри кытары ситимнээх үлэ : сомоҕо домохтору, эргэрбит тыллары оонньуу нөҥүө, ойуулаан-уруһуйдаан, эбээ,эһээ холобурдарынан быһаарары ситиһии;тыллары күннээҕи олоххо туттары ситиһии;
  3. араас тэрээһиннэргэ оҕолору кытыннаран дьон иннигэр иҥнибэккэ-толлубакка тахсарга усулуобуйа тэрийии
  4. оскуоланы кытары ситимнээх үлэ:алын сүһүөх кылаас учууталлара иитээччилэрдиин күрэҕи детсад, оскуола иһинэн ыытыы,ырытыһыы
  5. улуус уһуйаанын оҕолорун икки ардыгар  сылын аайы олунньу ыйга күрэс ыытыы

Бырайыак ситиһиилэрэ:

Куолу күрэс алтыс сылын ыытылынна , манна кыттыбыт оҕолору кэтээн көрүүнэн олох симик оҕолор дьон иннигэр тахсартан толлубат,санааларын этэр, кэпсиир буолбуттара үөрдэр. Бастыҥ куолуһут аатын ылбыт оҕолор салгыы оскуолаҕа олус ситиһиилээхтик үөрэнэллэр, бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьаллар.

            Иитээччилэргэ  куолу күрэһин 2018 сылтан ыытабыт. Иитээччи төрөөбүт төрүт тылы билиитин-көрүүтүн (өс хоһооннору, сомоҕо домохтору, эргэрбит тыллары) дьоҥҥо-сэргэҕэ итэҕэтэр гына тиэрдэрин,  хомоҕойдук айан кэпсиирин ситиһии.                                                   Бастакы түһүмэххэ талан ылбыт өс хоһоонун туһанан тутатына остуоруйа айан кэпсииллэр. Иитээччилэр хомоҕой тыллара, тутатына араас остуоруйалары уустаан-ураннаан айан кэпсииллэр. Онтон сомоҕо домохтору, эргэрбит тыллары быһаарыыга  дьэ иитээччи тобуллаҕас толкуйа, киэҥ билиитэ көстөр, төһө баҕарар куолулаан тылы быһаара сатыыллар, билбэт да тылларын тобулан, толкуйдаан таһаараллар. Онон куолу күрэс туһалаах, билиини-көрүүнү хаҥатар дии саныыбын.

                                     Куолу -2014 түмүгэ

Кыттааччылар:

Васильева Айта – “Кэскил” Туора-Күөл

Михайлов Ян – “Ньургуһун” Баайаҕа

Лазарева Эмилия  — “Сулусчаан” Ытык-Күөл

Аржакова Катя – “Аленушка” Чөркөөх

Данилова Ангелина – “Кэнчээри” Уолба

Антоева Оксана – “Сардаана” Чымнаайы

Кычкина Айсена – “Кэнчээри” Ытык-Күөл

Власов Егор – “Кэскил” Харбалаах

Аянитова Элона – “Хатыҥчаан” Уус-Таатта

Тарабукина Айтаана – “Харыйачаан” Уус-Таатта

Аргунова Айта – “Теремок” Дэбдиргэ

Кыайыылаахтар:

“Бастыҥ куолуһут” — Аргунова Айта – “Теремок” Дэбдиргэ

1миэстэ — Лазарева Эмилия  — “Сулусчаан” Ытык-Күөл

2 миэстэ — Кычкина Айсена – “Кэнчээри” Ытык-Күөл

3миэстэ — Тарабукина Айтаана – “Харыйачаан” Уус-Таатта

“Тобулллаҕас толкуйдаах” анал аат- Михайлов Ян – “Ньургуһун” Баайаҕа

“Хомоҕой тыллаах” анал аат- Власов Егор – “Кэскил” Харбалаах

       «Куолу 2015» улуустаагы курэх  саастара: 2007сылаах торуох оголор

Кыттааччылар:

 1.  «Кэнчээри» — Ытык Куол

 2. «Сулусчаан»  — Ытык Куол

3.«Кэскил»    -Туора Куол

4.«Сардаана»    — Чымнаайы

5.«Ньургуьун» — Баайага

6. «Хатынчаан» — Усть Таатта

7. « Харыйачаан» — Усть Таатта

8. «Туйаара»           — Чычымах

9. «Туллукчаана» — Ытык Куол

10. «Теремок»        — Игидэй

      Кыайыылаахтар:

 Ордахова Виолетта «Бастын куолуьут» — МБДОУ «Теремок»-   Лопатина Т.С

 Барбасытова Вика «Слусчаан»- I миэстэ- Гуляева М.М   

  Неустроев Ньургун «Ньургуьун» Баайа5а – I миэстэ-Неустроева Ф.С

   Данилова Далаана «Кэскил» Туора Куол- III миэстэ- Захарова А.Н

 Анал ааттар:

 «Хомо5ой тыллаах»- Саввин Алик «Сардаана»Чымнаайы, Христофорова С.Т

«Тобулла5ас толкуйдаах» — Уйгун Тарабукин,  «Харыйачаан» Уус-Таатта

                                             «Куолу 2016»

Кыттааччылар:

Андросова Уруйдаана 6л, рук.Белолюбская Вера Васильевна МБДОУ Ньургуьун Баяга

Колодезникова Оляна 6л, рук 6л, рук. Колодезникова Надежда Гаврильевна МБДОУ «Харыйачаан» Уус-Таатта

Лебедева Наташа 6л,рук.Попова Лариса Анатольевна, МБДОУ ЦРР д/с «Мичил» Боробул

Туласынов Реас, 6л, рук.Неустроева Оксана Семеновна МБДОУ «Хатынчаан» Уус-Таатта

Трулукова Айыына 6л,рук.Прокопьева Луиза Егоровна, МБДОУ «Кэскил» Туора-Куол

Бурмистрова Маша 6л, рук. Попова М.И, МБДОУ «Теремок»

Охотина Варя 6л, рук.Григорьева Агафья Дмитриевна МБДОУ «Туйаара» Чычымах

Гуляев Айтал,6л,рук. Петрова Мария Михайловна,МБДОУ ЦРР «Аленушка» Черкех

Кыайыылаахтар:

 «Бастын куолуьут» — Бурмистрова Маша рук. Попова М.И, МБДОУ «Теремок»

1 место— Колодезникова Оляна 6л, рук 6л, рук. Колодезникова Надежда Гаврильевна МБДОУ «Харыйачаан» Уус-Таатта

2 место— Охотина Варя 6л, рук.Григорьева Агафья Дмитриевна МБДОУ «Туйаара» Чычымах

3 место — Андросова Уруйдаана 6л, рук.Белолюбская Вера Васильевна МБДОУ Ньургуьун Баяга

«Тобулла5ас толкуйдаах» — Трулукова Айыына 6л,рук.Прокопьева Луиза Егоровна, МБДОУ «Кэскил» Туора-Куол

«Хомо5ой тыллаах»- Лебедева Наташа 6л,рук.Попова Лариса Анатольевна, МБДОУ ЦРР д/с «Мичил» Боробул

                                    Куолу -2017 түмүгэ

Кыттааччылар:

1.Тарабукина Юлиана- “Кэнчээри” ОСК Ытык-Күөл

2. Маркова Лиана-“Теремок” Дэбдиргэ

3.Григорьева  Нарыйаана-“ Туйаара” Чычымах

4. Аржакова Аня- “Сулусчаан” ОСК Ытык-Күөл

5.Таппырова Алена- “Кэнчээри” Уолба

6. Андросова Дарина- “Солнышко” Ытык-Күөл

7. Татаринова Ангелина- Харбалаах “Кэскил”

8. Матвеева Нелли – “Мичил” Дьохсоҕон

9.Хоютанова Нелли – “Сардаана” Чымнаайы

Кыайыылаахтар:

“Бастыҥ куолуһут” — . Матвеева Нелли –“ Мичил” Дьохсоҕон

1миэстэ— Андросова Дарина- “Солнышко” Ытык-Күөл

2 итэстэ— Аржакова Аня- “Сулусчаан” ОСК Ытык-Күөл

3миэстэ- Татаринова Ангелина- Харбалаах” Кэскил”

                Таппырова Алена- “Кэнчээри” Уолба

“Тобулллаҕас толкуйдаах” анал аат— Тарабукина Юлиана- “Кэнчээри” ОСК Ытык-Күөл

“Хомоҕой тыллаах” анал аат — Григорьева  Нарыйаана-“ Туйаара” Чычымах

«Куолу — 2018» түмүгэ

           Кыттааччылар:

  Оҕолор:

  1. Плотников Слава- ЦРР “Чуораанчык” Ытык-Кюель
  2. Таппырова Алена- МБДОУ “Кэнчээри” Уолба
  3. Тарасова Айта- ЦРР“Кэнчээри”  Ытык-Кюель
  4. Нестерова Айгылаана – МБДОУ “Сардаана” Чимнай
  5. Попов Алгыстаан- ЦРР “Мичил” Боробул
  6. Дорофеев Алеша- ЦРР “Сулусчаан” Ытык-Кюель
  7. Бурнашева Амелия- МБДОУ “Ньургуһун” Баяга
  8. Семенова Кристина – МБДОУ «Теремок» Дэбдиргэ

Иитээччилэр:

  1. Хаптагаева Снежана Ивановна- МБДОУ “Кэскил” Туора-Кюель
  2. Ершова Лира Дмитриевна — ЦРР “Сулусчаан” Ытык-Кюель
  3. Щергина Матрена Ивановна- ЦРР“Кэнчээри”  Ытык-Кюель
  4. Карбаканова Екатерина Гаврильевна- МБДОУ “Кэнчээри” Уолба
  5. Христофорова Сусанна Ивановна- МБДОУ “Сардаана” Чимнай
  6. Ядрихинская Елена Николаевна- ЦРР “Мичил” Боробул
  7. Мандарова Мария Алексеевна- МБДОУ “Ньургуһун” Баяга
  8. Попова Мария Ивановна — МБДОУ «Теремок» Дэбдиргэ

Түмүк: оҕолор

“Бастыҥ куолуһут”- Семенова Кристина – МБДОУ «Теремок» Дэбдиргэ

1 миэстэ- Попов Алгыстаан- ЦРР “Мичил” Боробул

2 миэстэ — Дорофеев Алеша- ЦРР “Сулусчаан” Ытык-Кюель

3 миэстэ — Нестерова Айгылаана – МБДОУ “Сардаана” Чимнай

Анал аатттар:

«Тобуллаҕас толкуйдаах»- Попов Алгыстаан- ЦРР “Мичил” Боробул

«Хомоҕой тыллаах» — Бурнашева Амелия- МБДОУ “Ньургуһун” Баяга

Иитээччилэр

“Бастыҥ куолуһут”- Ядрихинская Елена Николаевна- ЦРР “Мичил” Боробул

1 миэстэ- Щергина Матрена Ивановна- ЦРР“Кэнчээри”  Ытык-Кюель

2 миэстэ — Попова Мария Ивановна — МБДОУ «Теремок» Дэбдиргэ

3 миэстэ — Христофорова Сусанна Ивановна- МБДОУ “Сардаана” Чимнай

Анал аатттар:

«Тобуллаҕас толкуйдаах»- Мандарова Мария Алексеевна- МБДОУ “Ньургуһун” Баяга

«Хомоҕой тыллаах» — Ершова Лира Дмитриевна — ЦРР “Сулусчаан” Ытык-Кюель

                                        «Куолу — 2019» түмүгэ

Кыттааччылар:

 Оҕолор:

1.Афанасьев Саша  — МБДОУ “Теремок” с.Дэбдиргэ

2. Баева Айсена  — МБДОУ ЦРР “Аленушка” с. Черкех

3. Романов Сулустаан — МБДОУ “Ньургуһун” с Баяга

4. Данилова Сайнаара — МБДОУ ЦРР “Мичил” с Боробул

5.Неустроев Эдик — МБДОУ “Харыйачаан” с Усть-Таатта

6.Тарабукина Ариана — МБДОУ ЦРР  “Кэнчээри” с Ытык-Кюель

7.Егорова Нина — МБДОУ “Кэскил” с. Туор-Кюель

8.Винокуров Дьулус — МБОО Чычымахская СОШ им.С.Р. Кулачикова-Эллэй

9.Толстякова Сандаара — ЧСОШ им.Г.Д.Бястинова-Бэс Дьарааһын

10.Кусатова Сандаара — МБОО Уолбинская СОШ им В.И.Ленина ДО “Кэнчээри”

11.Антоева Женя — МБДОУ “Кэскил” с Харбалах

12.Охотин Антон  — МБДОУ ЦРР “Сулусчаан”  с Ытык-Кюель

13.Дедюкина Аня — МБДОУ “Солнышко” с Ытык-Кюель

Иитээччилэр:

1.Охотина Татьяна Ивановна —  МБДОУ ЦРР “Аленушка” с. Черкех

2. Васильева Евдокия Семеновна- МБДОУ “Ньургуһун” с Баяга

3.Стручкова Екатерина Николаевна- МБДОУ “Солнышко” с Ытык-Кюель

4.Попова Лариса Анатольевна- МБДОУ ЦРР “Мичил” с Боробул

5. Неустроева Александра Николаевна — МБДОУ “Харыйачаан” с Усть-Таатта

6.Лопатина Дария Константиновна- МБДОУ “Теремок” с.Дэбдиргэ

7.Егорова Александра Николаевна- МБДОУ ЦРР  “Кэнчээри” с Ытык-Кюель

8.Прокопьева Луиза Егоровна- МБДОУ “Кэскил” с. Туор-Кюель

9.Тарасова Анна Павловна- МБОО Уолбинская СОШ им В.И.Ленина ДО “Кэнчээри”

10.Оготоева Анастасия Никифоровна- МБДОУ “Кэскил” с Харбалах

11.Гуляева Марфа Михайловна — МБДОУ ЦРР “Сулусчаан”  с Ытык-Кюель

12. Христофорова Сусанна Тарасовна — ЧСОШ им Бястинова ДО с.Чимнай

Түмүк:   оҕолор

“Бастыҥ куолуһут”- Афанасьев Саша  – МБДОУ «Теремок» Дэбдиргэ

1 миэстэ- Антоева Женя — МБДОУ “Кэскил” с Харбалах

2 миэстэ — Егорова Нина — МБДОУ “Кэскил” с. Туор-Кюель

3 миэстэ — Кусатова Сандаара — МБОО Уолбинская СОШ им В.И.Ленина ДО “Кэнчээри”

Анал аатттар:

«Тобуллаҕас толкуйдаах»- Винокуров Дьулус — МБОО Чычымахская СОШ им.С.Р. Кулачикова-Эллэй

«Хомоҕой тыллаах» — Тарабукина Ариана — МБДОУ ЦРР  “Кэнчээри” с Ытык-Кюель

Иитээччилэр

“Бастыҥ куолуһут”- Христофорова Сусанна Ивановна- ЧСОШ им Бястинова ДО “Сардаана” Чимнай

1 миэстэ- Гуляева Марфа Михайловна — МБДОУ ЦРР “Сулусчаан”  с Ытык-Кюель

2 миэстэ – Охотина Татьяна Ивановна —  МБДОУ ЦРР “Аленушка” с. Черкех

3 миэстэ — Оготоева Анастасия Никифоровна- МБДОУ “Кэскил” с Харбалах

Анал аатттар:

«Тобуллаҕас толкуйдаах»- Лопатина Дария Константиновна- МБДОУ “Теремок” с.Дэбдиргэ

 «Хомоҕой тыллаах» — Попова Лариса Анатольевна- МБДОУ ЦРР “Мичил” с Боробул

                         Куолуга кыайбыт оҕолор ситиһиилэрэ:

  Оҕо аата оскуолата ситиһиилэрэ
       
1. Аргунова Айта Куолу -2014 Игидэй орто оскуолата 5кл 1кл –НПК Пекарские чтения(школьный)-2 м XIIIрегиональная НПК Петровские чтения -3 м Внутришкольная интеллектуальная игра «Знатоки русского языка»-1 м Внутришкольная викторина «В стране сказок» -2 м «Чаҕылыһыҥ сулустар» уус-уран ааҕыы – 3 м 2 класс – -улусный интеллектуальный марафон “Росточек”- номинация «Знатоки русского языка» «Чаҕылыһыҥ сулустар» уус-уран ааҕыы – “Кэскиллээх ааҕааччы” номинация -Куолу -2016 (школьный) -«Хомоҕой тыллаах» анал аат 3 класс –улусная НПК “Первые шаги” -2м -улусная страноведческий фестиваль инсценировок(англ.язык) – 2м -гран-при внутришк конкурса ораторов “Куолу» -наслежный конкурс чтецов-1 м 4 класс – XIII улуустааҕы кылаас таһынан ааҕыы олимпиадатыгар-«Айдарыылаах ааҕааччы» анал аат -VII улуустааҕы уус-уран ааҕыы- -«Дьүүллүүр сүбэ биһирэбилэ» анал аат — улусный фестиваль лит.тв-ва “Проба пера”2 м -улуустааҕы -«Ааҕыы тула» метапредм олимпиадаҕа- -«Бастыҥ кэпсээнньит» анал аат -внутришкольная НПК «Первые шаги» -1 м  
2. Ордахова Виолетта «Куолу -2015» Игидэй орто оскуолата 4 кл 2 класс— улусная заочная олимпиада  номинация “Знаток русского языка” — Улусная олимпиада “Мындыр өй” – 1 м -улусный интеллектуальный марафон “Росточек” – номинация “Знаток русского языка”(командный) 3 класс- улусныйконкурс проектов “Умный совенок”–номинация “Лучший наблюдатель” -улусная олимпиада по чтению «Ааҕыы тула»- номинация «Хороший почерк» по итогам диктанта — республиканская заочная метапредметная олимпиада «Умники и умницы» -1 м -школьная НПК первые шаги -2 м 4 класс – школьный конкурс чтецов -1 м — улусная олмпиада по внеклассному чтению -2м — улусная олимпиада по внеклассному чтению – конкурс чтецов –номинация «Искренность исполнения» — улусный конкурс чтецов «Таатта –ийэ тыл биһигэ » — номинация «Хомоҕой хоһоонньуттар» (бөлөҕүнэн)  
3. Бурмистрова Маша Куолу -2016 Игидэй орто оскуолата 3кл 1 класс — «Чаҕылыһыҥ сулустар» уус-уран ааҕыы –гран-при -внутришкольная олимпиада по родному языку среди уч-ся нач-х кл-1 м 2класс — «Чаҕылыһыҥ сулустар» уус-уран ааҕыы-1м -внутришкольная олимпиада по русскому языку -2 м —внутришкольная олимпиада по окружающему миру -2 м  
4. Матвеева Нелли Куолу -2017 Дьохсоҕон орто оскуолата 2 кл -Улуустааҕы кэтэхтэн саха тылын олимпиадатыгар «Знаток якутского языка»
5. Семенова Кристина Куолу -2018 Игидэй орто оскуолата 1 кл 1 класс – республиканская дистанционная олимпиада по окружающему миру  «Я познаю мир» -2 м — «Мин бастакы олимпиадам» — 2 м
6. Афанасьев Саша Куолу -2019 Игидэйдээҕи уһуйаан Р.А Кулаковскай 105 сааһыгар анаммыт улуустааҕы уруһуй конкурса- 3 м «Чугдаарар чуорааннар» (дс иһинэн) Хоһоон ааҕыы – 1 м